Doç. Dr. Suna ALTAN - Doç. Dr. Okan CEYLAN    

Tarih, bazı milletleri sahip oldukları zenginliklerle değil, en zor şartlarda gösterdikleri direnişle hatırlar. Türk milleti için 30 Ağustos 1922 de işte böyle bir dönüm noktasıdır. Bu tarih, yalnızca bir meydan muharebesinin kazanıldığı gün değil Türk milletinin mücadelesini zafere ulaştırdığı, bağımsızlığını ve geleceğini kendi iradesiyle yeniden inşa ettiği tarihî bir dönüm noktasıdır.

Birinci Dünya Savaşı (1914–1918), Avrupa’da ortaya çıkan bloklaşma, sömürgecilik rekabeti, silahlanma yarışı ve milliyetçilik akımlarının etkisiyle başlayan küresel bir çatışmadır. Osmanlı Devleti, 29 Ekim 1914’te Karadeniz’de yaşanan gelişmelerin ardından İttifak Devletleri safında savaşa katılmıştır. Kafkasya, Çanakkale, Irak, Filistin-Suriye, Hicaz-Yemen ve Galiçya cephelerinde ağır mücadeleler vermiştir. Dört yıl süren savaş, devletin askerî ve ekonomik gücünü büyük ölçüde tüketmiştir. Tarımsal üretim gerilemiş, ulaşım ve iaşe sistemi çökmüş, salgın hastalıklar ve yoksulluk Anadolu’nun gündelik hayatını derinden sarsmıştır. 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi ise Osmanlı Devleti’nin fiilen sona eriş sürecini başlatmıştır. Mütarekenin özellikle 7. ve 24. maddeleri, İtilaf Devletleri’ne güvenliklerini tehdit altında gördükleri bölgeleri işgal etme yetkisi tanımıştır. Bu hükümler kısa sürede Anadolu’nun paylaşılmasının hukuki gerekçesi hâline getirilmiştir. İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunan ordusu tarafından işgal edilmesi, yalnızca bir şehrin kaybı değil, Türk milletinin bağımsızlığına yöneltilmiş açık bir saldırı olmuştur. Güneyde Fransızlar, güneybatıda İtalyanlar, doğuda Ermeni kuvvetleri ve Boğazlarda İtilaf Devletleri bulunurken Sevr Antlaşması ile Anadolu’nun parçalanması hedeflenmiştir. İşgal edilen yalnızca vatan toprakları değildi, milletin geleceği ve umutları da kuşatılmak isteniyordu. Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya Savaşları’nın ardından Anadolu’nun insan kaynağı büyük ölçüde tükenmişti. Köylerde üretim durmuş, devlet hazinesi boşalmış, ulaşım ve haberleşme ağları çökmüş, halk açlık ve salgın hastalıklarla mücadele etmek zorunda kalmıştı. Düzenli bir ordunun ihtiyaçlarını karşılayacak imkânlar son derece sınırlıydı. İşte Türk Kurtuluş Savaşı, böylesine ağır şartlar altında başlamıştır. 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı, Türk milletinin kaderini değiştiren tarihî bir adım olmuştur. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile şekillenen millî irade, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasıyla kurumsal bir kimlik kazanmıştır. Dağınık direniş hareketleri tek merkezden yönetilen düzenli bir orduya dönüştürülmüş, milletin bütün maddi ve manevi imkânları bağımsızlık hedefi doğrultusunda seferber edilmiştir. Bu mücadelenin en büyük gücü, millet ile ordunun birbirinden ayrılmaz bütünlüğüydü. Anadolu insanı sahip olduğu son imkânları cepheye göndermişti. Mehmetçik ise çoğu zaman yıpranmış üniformalar, sınırlı mühimmat ve yokluk içinde vatanını savundu. Türk ordusunu güçlü kılan yalnızca silahı değil milletinden aldığı destek, bağımsızlık inancı ve vatan sevgisiydi. İşgal kuvvetlerine karşı yürütülen Kurtuluş Savaşı’nın askerî safhasında kazanılan Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri, düzenli ordunun gücünü ortaya koyarken 1921 yılında gerçekleştirilen Sakarya Meydan Muharebesi savaşın seyrini değiştiren en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” anlayışıyla sevk ve idare edilen bu mücadele, Türk ordusunun savunmadan taarruza geçebilmesi için gerekli zemini hazırlamıştır. Yaklaşık bir yıl boyunca büyük bir gizlilik içinde sürdürülen hazırlıkların ardından 26 Ağustos 1922 sabahı Büyük Taarruz başlamıştır. Kocatepe’den yönetilen harekât, üstün askerî planlama, disiplin ve kahraman askerlerin fedakârlığı sayesinde kısa sürede başarıya ulaşmıştır. 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da kazanılan Başkomutan Meydan Muharebesi, yalnızca Yunan ordusunu bozguna uğratmamış, Türk ordusunu askerî bakımdan kesin zafere de ulaştırmıştır. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün tarihe geçen “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emri ise bu büyük zaferin tamamlanmasını sağlayan son yürüyüşün başlangıcı olmuştur.

30 AĞUSTOS’UN BÜYÜKLÜĞÜ, KAZANILDIĞI ŞARTLARDA GİZLİDİR

30 Ağustos’un büyüklüğü, kazanıldığı şartlarda gizlidir. Bu zafer, güçlü ekonomilere, gelişmiş sanayiye ve üstün askerî imkânlara sahip bir devletin değil; yoksulluğa, işgale ve umutsuzluğa rağmen bağımsızlığından vazgeçmeyen bir milletin eseridir. Türk tarihi göstermektedir ki bir milletin gerçek gücü, sahip olduğu silahlardan önce, bağımsızlık ülküsüne olan bağlılığında, ordusuna duyduğu güvende ve güçlü bir liderliğin etrafında kenetlenebilmesinde saklıdır.

Bugün 30 Ağustos Zafer Bayramı’nı kutlarken yalnızca bir askerî başarıyı anmıyoruz. Anadolu’nun işgal altındaki şehirlerini, cepheye kağnısıyla mühimmat taşıyan kadınları, açlık ve yokluk içinde savaşan Mehmetçiği, evladını vatana uğurlayan anaları ve bütün bu büyük mücadelenin mimarı Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygıyla hatırlıyoruz. Çünkü 30 Ağustos, bir ordunun kazandığı zafer olmanın ötesinde, Türk milletinin yeniden ayağa kalkışının, bağımsızlığını kendi iradesiyle kazanışının ve Türkiye Cumhuriyeti’ne giden yolu açışının adıdır. Bu anlamlı gün vesilesiyle Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, silah arkadaşlarını, kahraman Mehmetçiği, aziz şehitlerimizi, gazilerimizi ve isimsiz kahramanlarımızı rahmet, minnet ve şükranla anıyor, 30 Ağustos Zafer Bayramı’nı gurur ve coşkuyla kutluyoruz.