Dr. M. Erhan EKMEN    

Bu sayıda Güneydoğu Asya’da tropik bir ülke olan Malezya’ya gidiyoruz. Uzun yıllar sömürge olan ülkeden eğitim konusunda zihin açan bir hikâye paylaşacağız. Ülkede eğitim alanında kooperatifçilik ile nasıl önemli işler başarılabileceği anlatacağız. Ülkenin en saygın fen lisesinde okuyan seçkin öğrencilerin hayata hazırlanmalarında müfredat genişletilerek yapılan çalışmaların başarılı sonuçlarına şahit olacağız. Öğrencilerin hem doğa hem de ekonomi ile ilgili becerilerini uygulamalı olarak artırabilmeleri için tarım yapmalarını ve karşılaştıkları sorunları kooperatifleri sayesinde çözmelerini öğreten bir model göreceğiz. Ayrıca “okul kooperatifçiliği” kavramını zihnimizdeki klasik anlayışın ötesine nasıl taşıdıklarını inceleyeceğiz. 

Bu hikâye ülkemiz açısından ciddi ipuçları içeriyor. Burada anlatılan müfredat genişletme ile bizde de özellikle fen liselerinde tarım, çevre konularında eğitime ve okul kooperatifçiliğine ilişkin uygulamalı eğitimler yapılabilir. Bir zamanlar ülkemizde yaygın olan okul kantini kooperatifçiliği, çağımız ihtiyaçlarına uygun yeni şekillerde gençlerle yeniden hayata geçirilebilir. Hatta hâlihazırda sektörde eksikliği hissedilen tarım liselerinin geliştirilmesi için de alternatif bir seçenek oluşturabilir. 

Diğer yandan bu tip sosyal hizmet içerikli oluşumlar, mevcut tarımsal amaçlı kooperatiflerimizin bünyesinde oluşturulacak yapılanmalar ile gerçekleştirilebilir. Tek düze bakış açısıyla tarımsal üretim kooperatiflerimiz girdi tedariki ya da ürünün dökme usul satışı gibi alışageldik temel işlevlerin ötesinde faaliyetlerde bulunabilir. Aslında kooperatifler ticari amaçlı üretim faaliyetlerinin ötesinde, çevreyi en yüksek bilinçle koruyan hatta müdafaa eden ve özellikle de sosyal ihtiyaçları karşılayabilen yapılardır. Bir kooperatif, sektörü üretim öncesinden tüketim sonrasına her aşamada planlama, bunun için her türlü kayıt ve istatistiki veri toplama, işleme, pazarlama, lojistik, marka, ıslah, sigorta, finans, perakende ve dış ticarete kadar birçok ekonomik faaliyeti aynı yürütmek zorundadır. Bununla beraber üretim için mutlak ihtiyaç duyduğu doğal ortamın sunduğu toprak, su, hava, canlı materyale ait gen kaynakları gibi üretim kaynaklarını koruyarak kullanmak mecburiyetindedir. Bu arada belki de en önemlisi; eldeki tek güç olan emeklerini bir araya getirerek yaşama mücadelesi veren insanların sosyal açıdan var olmak, demokratik haklarına sahip çıkmak ve eğitim, sağlık, sanat gibi alanlardaki ihtiyaçları da temin edebilmenin yollarını bulmalıdır. 

Sonuç olarak; bu hikâyeden çıkartılacak ders, artık kooperatiflerin sadece ekonomik değil sosyal açıdan da kırsal alanda ciddi hizmetler veren temel yapılar olduğudur.

SADECE MEYVE YETİŞTİRMEKTEN ÇOK ÖTE BİR PROJE

Malezya’da okul kooperatifçiliği eğitimin vazgeçilmez bir parçası olarak görülüyor. Ülkede 2024 yılı sonu itibarıyla 2 milyonun üzerinde öğrencinin ortağı olduğu 2 bin 500’den fazla okulda kooperatif bulunuyor. Yıllık 532 milyon Malezya rigiti (6,4 milyar TL) ciroya sahip bu kooperatiflerin toplam sermaye değerleri 3 milyar Malezya rigitini (36,5 milyar TL) aşmış durumda.

Malezya’nın Perak eyaletinin Parit şehrindeki Fen Bilimleri Koleji (MRSM Parit), Kırsal ve Bölgesel Kalkınma Bakanlığına bağlı bir kuruluş olan Halk Yetiştirme Konseyi (MARA) tarafından yönetilen MRSM adlı eğitim kurumuna bağlı bir yatılı okuldur. Okul, ders kitaplarının ve sınavların ötesine geçen cesur bir adım atarak akademik başarının çok daha fazlasını geliştirmek için çalışmaktadır. Okulun MRSM Parit Kooperatifi öncülüğünde yürütülen yenilikçi bir tarım projesi bulunmaktadır. Kullanılmayan arazilerini gelişen bir çiftliğe dönüştürerek eğitim kurumlarının toplumsal etki ve sürdürülebilirliği nasıl artırabileceğine dair bir ölçüt belirlemişlerdir. 

Kooperatif, 75 günlük kısa büyüme döngüsü nedeniyle yılda birden fazla hasat yapılmasına olanak tanıyan bir ürün olan kavun yetiştiriciliğine odaklanmaktadır. Bu verimlilik, çiftliği istikrarlı bir gelir kaynağı hâline getirirken aynı zamanda öğrenciler için uygulamalı öğrenme açısından zenginleştirici bir platform da oluşturmuştur. 

Kooperatif, kuruluş süreci sonrası tarımın doğasında var olan biyolojik ve ekolojik zorluklarla karşı karşıya kalmış. İklim dalgalanmaları, haşere kontrolü ve değişen pazar talepleriyle başa çıkmaya çalışmıştır. Bu engellere rağmen, kooperatifin stratejik yaklaşımı ve MARA kurumunun eğitim çerçevesinden aldığı kapsamlı destek sayesinde MRSM Parit Kooperatifi direnmiş ve ayakta kalmayı başarmıştır. Okul, öğrencilerin yetenek ve becerilerini geliştirmeyi amaçlayan müfredat dışı bu zengin programın yanı sıra sağlık ve refah için güçlü bir destek sisteminden de faydalanmış. 

Bu projeyi özellikle dikkat çekici kılan şey, mali değerinden çok eğitimsel değeri olarak görülüyor. MRSM Parit Kooperatifi, tarımsal girişimciliği müfredata entegre ederek öğrencilere gerçek dünya becerileri kazandırıyor. Tarım sektörüne dair daha derin bir anlayış geliştiriyor ve genç nesle ilham veriyor. Kooperatifin gelişmeye devam etmesi okulların sadece bilgi vermekle kalmayıp liderlik, topluluk amaçlılık ve sürdürülebilir gelecek konusunda gençlerin yetiştirilebileceğinin güçlü bir örneğini teşkil ediyor.

Özetle, Malezya’nın okul kooperatifleri, ülkenin sosyoekonomik kalkınmasına katkıda bulunmaya devam etme yolunda emin adımlarla ilerliyor. Akıllı kooperatifler olma hedefleriyle yalnızca Malezya’nın küresel kooperatif hareketindeki konumunu güçlendirmekle kalmıyor, aynı zamanda dirençli, girişimci ve geleceğe hazır nesillerin şekillenmesinde katalizör görevi görüyor.