KASIM-ARALIK 2025 / KAPAK KONUSU
Kırsalda yatırım yapanlara vergi indirimi, prim desteği ve nakdi destek veriliyor
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü, Türkiye’nin dört bir yanındaki 26 Kalkınma Ajansı ve 4 Bölge Kalkınma İdaresi ile yerel kalkınmada önemli bir rol üstleniyor. Kırsal alanda kadın ve genç üreticilere sağlanan destekleri, tarımsal içerikli projeleri ve ülke geneline yayılan kalkınma destek programlarının detaylarını Kalkınma Ajansları Genel Müdürü Ahmet Şimşek anlattı.
Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğünün görevlerinden ve verilen desteklerden kısaca bahseder misiniz?
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü, 26 Kalkınma Ajansı ve 4 Bölge Kalkınma İdaresinin ulusal düzeyde koordinasyonunun sağlanması, bölgesel gelişme politikalarının tasarlanması, uygulanması ve bu politikaların izlenmesinde merkezi ve koordinatör rol üstlenmektedir. Genel Müdürlük, uzun yıllara dayanan planlama tecrübesi ve güçlü kurumsal hafızasıyla ülkemizde bölgesel gelişme alanında öncü rol oynar. Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü koordinasyonunda faaliyet gösteren Kalkınma Ajansları ve Bölge Kalkınma İdareleri ise yerel potansiyelleri harekete geçiren birer ara yüz olarak faaliyet gösterir. Beşerî ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi, yatırım ortamının iyileştirilmesi, rekabetçiliğin artırılması ve yerel ihtiyaçların ulusal politikalara doğru şekilde yansıtılması temel çalışma alanlarımızı oluşturmaktadır.
Ulusal kaynaklarla merkezi olarak yürütülen Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı, Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı, Çalışan ve Üreten Gençler Programı, Üreten Şehirler Programı ile Kurumsal Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Programı gibi programlar ve Kalkınma Ajansları tarafından verilen destekler, bölgesel ihtiyaçlara göre farklı hedeflere odaklanmaktadır.
Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı, öncelikle sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi düşük olan il ve ilçelerde olmak üzere; toplumun dezavantajlı kesimlerinin ekonomik ve sosyal hayata daha aktif şekilde katılmasının sağlanması, istihdam edilebilirliğin artırılması, sosyal içerme, sosyal girişimcilik ve yenilikçiliğin desteklenmesi ve sosyal sorumluluk uygulamalarının yaygınlaştırılması amacıyla tüm illerde uygulanmaktadır.
Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı, ülke sathında daha dengeli bir yerleşme düzeninin sağlanması ve göçün kademeli olarak yönlendirilebilmesi için illerin katma değeri yüksek üretim, ihracat, istihdam, verimlilik, teknoloji ve yenilikçilik kapasitelerinin artırılması amacıyla yürütülmektedir.
Çalışan ve Üreten Gençler Programı kapsamında tekstilkent yatırımları başta olmak üzere ayakkabıcılık, mobilyacılık, çağrı merkezi vb. istihdam yoğun alanlarda üretim/hizmet altyapıları oluşturmak amacıyla atıl altyapıların tespiti ve yeni altyapıların kurulması için mevcut potansiyeller ve ihtiyaçlar, kalkınma ajanslarının bölgelerinde yaptıkları çalışmalar sonucu belirlenmiştir. Bu çerçevede, gençlerin kişisel ve sosyal gelişimini desteklemek ve istihdam edilebilirliğini sağlamak için Gençlik ve Spor Bakanlığı ile iş birliği hâlinde “Çalışan ve Üreten Gençler Programı” uygulanmaktadır.
Haber Görseli
Ahmet ŞİMŞEK Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürü
Üreten Şehirler Programı kapsamında büyüme odağı niteliğindeki şehirlerin uluslararası alanda rekabetçi bir üretim yapısına kavuşması için; katma değerli üretimin ve uluslararası değer zincirlerine entegrasyonun sağlanması, uluslararası erişilebilirliğinin ve kentsel yaşam kalitesinin yükseltilmesi ve sanayi, teknoloji ve yenilik altyapıları ile beşerî sermaye ve kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Kurumsal Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Programı, önemli bir hizmeti sunmak amacıyla kurulmuş ancak kurumsal, yönetimsel ve finansal sorunları bulunan kamu kurum ve kuruluşları olan şirketlerin sürdürülebilirliğinin ve etkinliğinin sağlanması amacıyla uygulanmaktadır.
DAP (Doğu Anadolu Projesi), DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi), GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) ve KOP (Konya Ovaları Projeleri) Bölge Kalkınma İdareleri tarafından ise tarım ve hayvancılık, su yönetimi, kırsal kalkınma, beşerî ve sosyal gelişme ile yenilikçi uygulamalara yönelik projelere mali ve teknik destekler sunulmaktadır.
Kalkınma Ajansları ve Bölge Kalkınma İdareleri tarafından kamu kurumlarımızın, mahalli idarelerimizin, üniversitelerimizin, özel sektörümüzün ve sivil toplum kuruluşlarımızın kırsal kalkınma projelerine öncelik verilerek destek programları kapsamında destekler verilmektedir.
“ANADOLUDAKİLER” PROJESİ İLE YÖRESEL ÜRÜN ÜRETEN KOOPERATİFLER DESTEKLENİYOR
Kırsal alanlarda istihdamın artırılması ve genç nüfusun bölgede tutulması için ajanslar aracılığıyla yürütülen öncelikli programlar neler?
Kırsal alanlarda ekonomik canlılığın korunması, genç nüfusun bölgede tutulması, istihdam edilebilirliğin artırılması ve yerel kalkınmanın sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla çeşitli program ve destek mekanizmalarını hayata geçiriyoruz.
Sosyal kalkınmayı bölgesel bakış açısıyla ele alarak yoksulluk, işsizlik ve kırılgan grupların sorunlarına yönelik projeleri desteklemek amacıyla Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı’nı (SOGEP) uyguluyoruz. Program kapsamında, dezavantajlı bireylerin sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kırsal kalkınma projelerine öncelik veriliyor. Örnek olarak bu program aracılığıyla kırsal bölgelerde süt üreticisi kadınlara yönelik süt toplama tesisleri kurulmuş, bitkisel üretim yapan ailelere seralar tahsis edilerek üretim kapasiteleri artırılmıştır.
Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayelerinde yürütülen “Anadoludakiler” projesi kapsamında yöresel ürün üreten kooperatiflere markalaşma, e-ticaret ve ulusal pazarlara erişim gibi alanlarda destek sağlayarak yerel ürünlerimizi daha görünür ve katma değerli hâle getiriyoruz. Ayrıca, Türkiye’nin farklı bölgelerinden özenle seçilen kooperatifler ve bu kooperatiflerin ürettiği özgün ürünleri içeren Kooperatif Kataloğu www.anadoludakiler.org platformunda erişime sunulmuştur. Tarımsal üretim projelerinde ise sözleşmeli tarım ve sosyal sorumlu satın alma gibi yöntemler teşvik edilerek kadın üreticilerin özel sektörle olan bağlantılarını güçlendiriyoruz.
Bir diğer programımız olan Çalışan ve Üreten Gençler Programı, özellikle genç ve kadın istihdamını artırmak amacıyla emek yoğun sektörlerde üretim ve hizmet altyapılarının oluşturulmasına odaklanılarak katma değerli ürün üretiminde başat rol üstlenmektedir. Program kapsamında özellikle genç işsizliğin yüksek, kadın istihdamının düşük olduğu il ve ilçelerde emek yoğun sektörlere yönelik yatırımların avantajlar sunacağı çalışmalar desteklenmektedir.
Bakanlığımızın bağlı kuruluşları GAP, DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdarelerimiz ise kendi bölgelerinde kırsalda istihdamı artırmak, yaşam kalitesini yükseltmek ve gençleri bölgede tutmak amacıyla tarım ve tarım dışı gelir kaynaklarını kapsayan bütüncül programlar yürütmekteler. Kırsal girişimcilik, genç ve kadın istihdamı, agroturizm, ekoturizm, mesleki eğitim, gıda işleme ve yerel ürünlerin markalaşması bu programlardan bazıları. GAP İdaresinin yürüttüğü Entegre Kırsal Kalkınma Projesi, bu programların en başarılı örneklerinden biri. Mali destek programları ile özellikle gençlere ve kadınlara öncelik tanıyarak kırsal alanlarda üretkenliğin ve ekonomik çeşitliliğin artırılmasını hedefliyoruz. Kırsal alanlarda yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik altyapı çalışmaları ve yerel paydaşlar arasında iş birliğini güçlendiren uygulamalar genç nüfusun bölgede tutulmasına katkı sunan temel araçlarımız arasında yer alıyor.
Yerel Kalkınma Hamlesi Teşvik Programı ile kırsalda yatırım yapmayı güçlü biçimde teşvik ediyoruz. Bu kapsamda yatırımcılara yüzde 50 yatırıma katkı oranı üzerinden vergi indirimi sağlıyor; yatırım tutarının yüzde 15’ine kadar, 240 milyon TL’ye kadar nakdi destek veya yatırım tutarının yüzde 20’sine kadar, 240 milyon TL’ye kadar faiz/kâr payı desteği sunuyoruz. KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti ve yatırım yeri tahsisi gibi imkânların yanı sıra, istihdamı desteklemek amacıyla sigorta primi işveren hissesi desteğini 6. bölgede 12 yıl, diğer bölgelerde 8 yıl süreyle uyguluyor; 6. bölge illerinde ayrıca sigorta primi işçi hissesi desteği veriyoruz. Bu kapsamda, 2025 yılı içinde, 81 ilde 324 öncelikli yatırım konusuna toplam 418 milyar TL yatırım hacmine sahip 696 proje başvurusu yapıldı.
Yerel Kalkınma Hamlesi Teşvik Programı ile her ilin kendi potansiyeline dayalı somut yatırım başlıkları önceliklendirilmekte. Örneğin tarımsal atıklardan pektin, selüloz ve biyogübre üretimi, entegre süt ve et işleme tesisleri, jeotermal sera yatırımları, su ürünleri yetiştiriciliği, ağaç ve orman ürünleri entegre işleme tesisleri, tıbbi ve aromatik bitkilerden yüksek katma değerli gıda ve kozmetik üretimi gibi projeler desteklenmektedir. Bu tür yatırımlar bir yandan yerel ham maddenin bölgede işlenmesini sağlayarak istihdamı artırırken diğer yandan teknoloji, girişimcilik ve nitelikli iş alanları oluşturarak genç nüfusun kırsalda kalmasını ve bölgesine bağlanmasını teşvik etmektedir.
TARIMSAL DESTEKLER KIRSAL KALKINMANIN EKONOMİK OMURGASINI OLUŞTURUYOR
Tarımla ilgili alanlarda desteklenen projelerin bölgesel kalkınmaya etkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Tarım projeleri artık sadece üretimi artıran değil katma değer oluşturan ve bölgesel ekonomiyi çeşitlendiren bir çerçevede ele alınıyor. Tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve pazara erişimin güçlendirilmesi sayesinde yerelde gelir artışı sağlanmakta, istihdam korunmakta ve göç baskısı azaltılmaktadır. Bu yönüyle tarım destekleri, kırsal kalkınmanın ekonomik omurgasını güçlendiren stratejik bir araç işlevi görüyor. Bu açıdan tarımsal destekler, 2024-2028 Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi; DAP, DOKAP, GAP ve KOP Eylem Planları ve Bölge Planlarında belirlenen topyekûn kalkınmış bir Türkiye hedefiyle de uyumlu bir araç.
Yürütülen projelerle tarımsal üretimde verimlilik ve katma değer artırılıyor, su ve toprak kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı sağlanıyor, üreticiler modern teknik ve teknolojilerle buluşturuluyor. Aynı zamanda, kooperatifleşme ve markalaşma süreçleri teşvik edilerek üreticilerin pazarlama imkânları geliştiriliyor. Bu sayede, yerel üretim kapasitesi güçlendirilerek bölgelerin sürdürülebilir, dengeli bir şekilde kalkınmasına önemli katkılar sağlanmaktadır.
KIRSAL KALKINMADA ETKİLİLİK PAYDAŞLARLA MÜMKÜN
Kalkınma Ajanslarının ve Bölge Kalkınma İdarelerinin kırsal kalkınma çalışmalarında yerel yönetimler başta olmak üzere üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarıyla yapılan iş birliklerine kısaca değinir misiniz?
Kırsal kalkınma, çok paydaşlı bir alan. Kalkınma Ajansları ve Bölge Kalkınma İdareleri kırsal kalkınma politikalarının etkin ve sürdürülebilir şekilde uygulanabilmesi amacıyla yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarıyla yakın ve sürekli iş birlikleri yürütmektedir. Yerel yönetimler ile yürütülen çalışmalar, bölgesel ihtiyaçların tespiti, altyapı ve hizmet kapasitesinin güçlendirilmesi açısından önemli bir işlev üstlenirken; üniversitelerle gerçekleştirilen iş birlikleri, bilimsel bilgi ve teknik uzmanlığın projelere entegre edilmesini sağlamaktadır. Sivil toplum kuruluşları ise yerel paydaşların sürece aktif katılımını ve sosyal boyutun güçlendirilmesini desteklemektedir. Bu iş birlikleri sayesinde yerel ihtiyaçlara uygun, bilimsel temelli ve katılımcı bir yaklaşımla başarılı projeler hayata geçirilebilerek projelerin sahaya daha hızlı ve sürdürülebilir biçimde yansıması sağlanmaktadır.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KIRSAL KALKINMANIN MERKEZİNDE YER ALIYOR
İklim değişikliği tüm dünyayı olduğu gibi ülkemizi de etkileyen bir konu. Bu konu kırsal kalkınma politikalarına nasıl uyarlanıyor?
İklim değişikliği, kırsal kalkınma politikalarının merkezinde yer alan bir başlık hâline geldi. Su verimliliği, iklim-akıllı tarım uygulamaları, yenilenebilir enerji kullanımı ve doğal kaynakların korunması kalkınma ajansları ve bölge kalkınma idarelerinin desteklerinde önceliklendirdiğimiz konulardır. Böylelikle hem kırsal üretimi iklim risklerine karşı daha dirençli hâle getirmeyi hem de uzun vadede çevresel sürdürülebilirliği güvence altına almayı amaçlıyoruz.
Su kaynaklarının etkin ve tasarruflu kullanımına yönelik modern sulama sistemleri, toprak yapısının korunmasına yönelik uygulamalar, iklim dostu tarımsal üretim teknikleri, kuraklığa dayanıklı ürün desenleri, hayvancılıkta bölgelere uygun yerli ve dayanıklı ırk seçimi, mera altyapılarının geliştirilmesi çalışmaları ve iklim dostu yenilenebilir enerji çözümleri öncelikli olarak destekleniyor. Bununla beraber, çiftçilere yönelik eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetleriyle iklim değişikliğine uyum sağlanması ve iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılmasını hedefleyerek kırsal alanlarda dirençli ve sürdürülebilir bir kalkınma yaklaşımını benimsiyoruz.