Selda EKEN KARATAŞ    

OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE ULAŞAN BİLECİK KAMBER BİBERİ/BİLECİK GAVATA BİBERİ

Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 1 Temmuz 2026’da ülkemizde “menşe adı” olarak tescil ettirilen Bilecik kamber biberi/Bilecik gavata biberi, Bilecik iline özgü, Osmanlı mutfağından günümüze ulaşan geleneksel bir biber çeşididir. Yörede “kavata biberi” veya “domates biberi” olarak da bilinen ürün, biber formunda olması ve bu şekilde adlandırılmasına rağmen Solanaceae (patlıcangiller) familyasına aittir.

Bilecik kamber biberi/Bilecik gavata biberi’nin morfolojik olarak yuvarlak ve hafif basık formda olan meyveleri 5-8 cm çapında, 3-5 cm yüksekliğinde ve 50-70 g ağırlığındadır. Meyve kabuğu 3-4 mm incelikte, pürüzsüz ve parlaktır; olgunlaşma sürecinde rengi parlak yeşilden koyu kırmızıya dönüşür. İç yapısı dolgun ve homojen olup her meyvede 10-15 adet sarımsı beyaz tohum bulunur. Yüzde 4-6 oranında şeker, yüzde 2-3 oranında lif içerir.

Osmanlı mutfağından günümüze ulaşan bu biber Sakarya Havzası’nın mikroklimasında uzun yıllardır yetiştirilir. Yeşil hâlde hafif acı, kırmızı olgunlukta ise tatlı aromasıyla yöresel mutfakta öne çıkar. Bu özellikleri sayesinde hem taze olarak tüketilir hem de işlenmiş ürünlerde kullanılır. İnce kabuğu ve dolgun yapısı nedeniyle özellikle turşuluk ve dolmalık olarak tercih edilir. Bunun yanında közleme ve domates soslu turşu gibi geleneksel tariflerde de kullanılır. Baran ve Güldemir (2025) tarafından Bilecik ili yemek kültürü üzerine yürütülen bir çalışmada, ilin sebze yemekleri arasında “Kamber biberi yemeği”ne de yer verilmiştir.

CEVİZİMSİ TADIYLA UŞAK SUSAMI

Uşak Susamı, Uşak Ticaret ve Sanayi Odası’nın başvurusuyla 16 Temmuz 2026 tarihinde ülkemizde ‘menşe adı’ olarak tescillenmiştir. Latince tür adı Sesamum indicum L. olan Pedaliaceae familyasına giren bitkilerin tekniğine uygun olarak tohumlarının hasat edilmesi, işlenmesi ve kurutulması ile elde edilen yağlı tohumlar sınıfında yer alan bir tarım ürünüdür. Öğütülmemiş baharat sınıfında yer alır ve bu şekilde piyasaya arz edilir.
Uşak ilinin iklim ve toprak özellikleri, u susamın ürün veriminin ve yağ oranının yüksek olmasını sağlar. En iyi ürün verimi ve kalite; drenajı iyi, orta bünyeli, organik maddece zengin, humuslu, kumlu-killi ve alüviyal özelliğe sahip hafif topraklarda gerçekleşir. Uygun iklim ve yetiştiricilik koşullarında Uşak susamında yağ verimi  yüzde 55’e kadar çıkabilir.

Uşak Susamı, nispeten cevizimsi bir tat ve aromaya sahip olup kavrulduğunda bu aroma özelliği daha belirgin bir hâle gelir. Fırıncılık ve unlu mamuller başta olmak üzere, tahin, susam ezmesi, helva, çeşitli tatlı ve yemeklerin yapımında, ayrıca susam yağı üretiminde ve tohumluk olarak yaygın şekilde kullanılır. Susam yağı, yörede “şırlan yâ” olarak adlandırılır (Gülseren, 2001).

DARICANIN SEMBOL ÜRÜNÜ DARICA ENGİNARI

Darıca enginarı, Darıca Kaymakamlığı tarafından 17 Temmuz 2026 tarihinde “mahreç işareti” olarak ülkemizde tescil ettirilmiştir. 

Enginar, Osmanlı belgelerine ilk kez 1471, ardından 1574 tarihlerinde kaydedilmiş; bu iki kayıtta da turşu yapımında faydalanıldığından bahsedilmiştir. XVII. yüzyılda İstanbul’a İtalya’dan getirtilen enginarın tarımına Ortaköy’de başlanmıştır (Bilgin, 2019). Sonrasında yakın çevrelere yayıldığı düşünülmektedir.

Kocaeli ili Darıca ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan, yetiştiriciliği ve üretim aşamaları ile emek isteyen Darıca enginarının, Kocaeli ili Darıca ilçesi ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle; Darıca enginarının yetiştirilmesi ve üretim aşamaları, Kocaeli ili Darıca ilçesinde gerçekleştirilir. 

Darıca Enginarı; Latince tür adı Cynara scolymus L. olan Darıca ilçesinde yetiştirilen ve genellikle erkenci özellik gösteren enginar bitkilerinden elde edilen bir sebzedir. Taze tüketime ve konserveye işlemeye uygun bir ürün olup dökme ya da ambalajlı olarak ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileri ile piyasaya arz edilir. 

Darıca ilçesinin ılıman iklimi, enginarın soğuklama ihtiyacını karşılayarak ürünün erkenci karakterinin ortaya çıkmasına ve korunmasına yardımcı olur. Darıca enginarında özellikle erkencilik, ürünün piyasaya arzında katma değerini artıran önemli bir faktördür.

• Baran, Z. ve Güldemir, O. (2025). Bilecik İli Yemek Kültürü. Yöresel Türk Mutfakları Marmara Bölgesi Mutfak Kültürü.
• Bilgin, A. (2019). Enginardan Patatese Osmanlı Coğrafyasında Egzotik Sebzeler. Akdeniz’de ‘Egzotik’ Ürünler- Konferans Bildirileri     (haz. Ertekin Akpınar), İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Akdeniz Akademisi Yayınları, 11-25.
• Gülseren, C. (2001). Halk Dilinde Uşak’ta Bitki Adları ve Sağlık Deyişleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 107-117.