Murat ÖZKAN    

Karbon yutak ormanlarını kısaca anlatır mısınız? 6831 sayılı Orman Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle Orman Genel Müdürlüğüne verilen görev nedir? 

Karbon yutakları, atmosferde bulunan karbondioksiti bünyesine alarak depolayan doğal veya yönetilen ekosistemlerdir. Ormanlar bu yutakların en önemlilerinden biridir. Ağaçlar ve bir bütün hâlinde orman ekosisteminin diğer bileşenleri tarafından atmosferden alınan karbon canlı biyokütlede, ölü odunda, ölü örtüde ve orman topraklarında depolanır.

Karbon yutak ormanlarıyla amaçlanan ormanların bu doğal işlevinin planlı, uzun vadeli ve izlenebilir bir ormancılık yaklaşımıyla geliştirilmesidir. Böylece yeni orman alanlarının oluşturulması ve ormanların karbon yutak kapasitesinin artırılması yoluyla ülkemizin iklim değişikliğiyle mücadelesine daha güçlü katkı sağlanması hedefleniyor.

6831 sayılı Orman Kanunu’na eklenen düzenlemeyle Orman Genel Müdürlüğüne karbon yutak ormanlarının kurulması, kurdurulması ve bunlara ilişkin uygulamaların yürütülmesi konusunda yeni bir görev alanı verildi. Bu kapsamda temel hedefimiz; yeni karbon yutak ormanları tesis etmek, bu ormanların bilimsel ormancılık esaslarına göre planlanmasını, korunmasını ve uzun dönemli olarak sürdürülebilir şekilde yönetilmesini sağlamak.

Karbon yutak ormanları; ülkemizin orman varlığının geliştirilmesini, orman ekosistemlerinin iklim değişikliğine karşı direncinin artırılmasını ve ormanların karbon tutma kapasitesinin geliştirilmesini esas alan, ulusal/uluslararası iklim hedeflerine katkı sağlayan yeni bir ormancılık yaklaşımıdır.

TEMEL HEDEF, KARBON TUTMA KAPASİTESİNİ ARTIRIRKEN ORMAN EKOSİSTEMİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİ KORUMAK
Karbon yutak ormanlarının oluşturulmasında hangi bilimsel ve ekolojik kriterler esas alınacak?

Karbon yutak ormanlarının oluşturulmasında temel yaklaşım, karbon tutma kapasitesi ile ekolojik ve çevresel unsurların bir bütün olarak değerlendirilmesi. Alan seçiminden tür tercihine kadar bütün süreçte ekolojik uygunluk, iklim ve toprak koşulları, doğal türler, biyolojik çeşitlilik, su varlığı, yangın ve diğer afet riskleri ile mevcut ekosistem hizmetleri birlikte değerlendirilecek.

Alanların planlanması ve uygulanması ormancılık bilimi ve tekniğine uygun olarak yürütülecek olup karbon stokları ve yutak kapasitesindeki değişimler, arazi ölçümleri, amenajman ve envanter verileri, coğrafi bilgi sistemleri, uzaktan algılama ve diğer bilimsel yöntemlerden yararlanılarak izlenecek.

Buradaki temel hedef, karbon tutma kapasitesini artırırken orman ekosisteminin bütünlüğünü ve sürdürülebilirliğini korumak. Dolayısıyla yalnızca en fazla karbonu tutan ormanları değil, bulunduğu ekosisteme uygun, sağlıklı, dayanıklı, biyolojik çeşitliliği destekleyen ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dirençli orman ekosistemlerini oluşturmayı amaçlıyoruz.

Karbon yutak ormanlarının toprak, su kaynakları ve tarımsal üretim açısından ne gibi katkıları olacak?

Karbon yutak ormanları, iklim değişikliğiyle mücadelede atmosferdeki karbonun tutulmasının yanı sıra toprak ve su kaynaklarının korunmasına da katkı sağlayan çok yönlü bir ormancılık yaklaşımı. Orman örtüsünün geliştirilmesi ile toprağın organik madde ve karbon içeriğinin artırılmasına, erozyonun önlenmesine, suyun toprakta tutulmasına ve su ekonomisinin iyileştirilmesine katkı sağlanacak. Bu yaklaşım, iklim değişikliğiyle birlikte artan kuraklık, erozyon ve arazi bozulması risklerinin azaltılması açısından da önemli bir fırsat sunuyor. Sağlıklı ve dayanıklı orman ekosistemlerinin geliştirilmesi; ormanların yanı sıra ormanlarla etkileşim hâlindeki tarımsal alanların, kırsal peyzajın ve doğal kaynakların iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığını da güçlendirecek. Bu yönüyle karbon yutak ormanları; toprağı ve suyu koruyan, arazi bozulmasıyla mücadeleyi destekleyen, biyolojik ve ekolojik dayanıklılığı güçlendiren ve daha dirençli bir kırsal çevrenin oluşmasına katkı sağlayan bütüncül bir ormancılık yaklaşımıdır.

Devlet ormanlarının özel sektöre tahsis edilmesi, ormanların yönetim ve denetimini zayıflatacak mı?

Hayır. Öncelikle vurgulamak gerekir ki tahsis, devlet ormanlarının mülkiyetinin veya yönetim yetkisinin devri anlamına gelmemekte. Tahsis, karbon yutak ormanı oluşturulması amacıyla belirli bir kullanım ve yatırım modelini ifade ediyor. Devlet ormanlarının korunması, yönetimi ve işletilmesi Anayasa ile güvence altına alınmış olup devlet ormanlarının yönetim ve gözetimi devlete aittir. Karbon yutak ormanlarına ilişkin sistem de bu temel esas üzerine kuruluyor. Tahsise konu edilen alanlar devlet ormanı niteliğini korumaya devam edecek bu alanlar üzerindeki yönetim, gözetim ve denetim yetkisi Orman Genel Müdürlüğünde kalacak.

DENGELİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR BİR ORMANCILIK YAKLAŞIMI

Tahsis mekanizması; ormanların karbon yutak kapasitesinin geliştirilmesine yönelik yatırımların, kamu yararı ve sürdürülebilir ormancılık ilkeleri doğrultusunda belirlenen amaç, süre ve şartlar çerçevesinde gerçekleştirilmesine imkân sağlayan bir model olarak tasarlandı. Özel sektörün sisteme dâhil edilmesiyle kamu kaynaklarına ilave olarak özel sektörün yatırım ve finansman kapasitesinin harekete geçirilmesi ve yeni karbon yutak ormanlarının oluşturulmasına yönlendirilmesi amaçlanıyor. Gerçekleştirilecek faaliyetler Orman Genel Müdürlüğünce belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda yürütülecek ve kamu denetimi altında olacak.

Sonuç olarak model; devlet ormanlarının kamusal niteliğini, mülkiyetini ve kamu tarafından yönetilmesi ve denetlenmesi esasını korurken özel sektörün yatırım ve finansman gücünü karbon yutak kapasitesinin geliştirilmesine yönlendiren dengeli ve sürdürülebilir bir ormancılık yaklaşımıdır.

Yangın, hastalık veya iklimsel afetler nedeniyle bir karbon yutak ormanı zarar görürse ne olacak?

Karbon yutak ormanlarında esas olan yalnızca ormanın kurulması değil, uzun yıllar boyunca sağlıklı ve sürdürülebilir şekilde varlığını devam ettirmesidir. Bu nedenle yangın, kuraklık, fırtına, hastalık ve zararlı organizmalar gibi riskler daha planlama aşamasından itibaren dikkate alınacak ve gerekli koruyucu tedbirler uygulama sürecinin bir parçası olacak.

Herhangi bir zarar meydana gelmesi hâlinde öncelikle sahanın durumu ve zararın boyutu tespit edilecek, ormanın gelişimi ve karbon yutak kapasitesi üzerindeki etkileri değerlendirilecek. Bu değerlendirmeye göre gerekli bakım, koruma ve iyileştirme tedbirleri alınacak ihtiyaç duyulması hâlinde zarar gören alanlarda yeniden tesis çalışmaları gerçekleştirilecek.

Tahsise konu edilen alanlarda da ormanların korunması ve devamlılığı esas olacak yönetim, gözetim ve denetim Orman Genel Müdürlüğünün belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde sürdürülecek. Olası zararlar karşısında gerekli iyileştirme ve yeniden tesis çalışmaları belirlenen sorumluluklar çerçevesinde gerçekleştirilecek ve süreç Orman Genel Müdürlüğü tarafından takip edilecek.

Bu alanlarda izleme ve denetim faaliyetleri düzenli olarak sürdürülecek, alınan tedbirlerin sonuçları ve ormanın gelişimi yakından takip edilecek. Böylece amaç; karbon yutak ormanının sağlıklı yapısını yeniden kazanmasını, karbon tutma kapasitesinin korunmasını ve yutak işlevinin uzun vadede devamlılığını sağlamaktır.

GELECEK NESİLLERE DİRENÇLİ VE GÜÇLÜ ORMAN EKOSİSTEMLERİ BIRAKMAYI HEDEFLİYORUZ 
Karbon yutak ormanlarının kırsal alanda yaşayan vatandaşlarımıza ve yöre halkına hangi alanda katkıları olacak?

Karbon yutak ormanlarının oluşturulması, kırsal alanlarda yeni ekonomik ve sosyal fırsatların ortaya çıkmasına katkı sağlayacak. Fidan üretimi, arazi hazırlığı, tesis, bakım ve koruma gibi ormancılık faaliyetlerinde yerel iş gücünden ve yörede sunulan hizmetlerden yararlanılması, kırsal ekonominin desteklenmesine imkân sağlayacak. Bunun yanında oluşturulacak sağlıklı ve dayanıklı orman ekosistemleri; toprak ve su kaynaklarının korunması, erozyonun azaltılması ve doğal çevrenin iyileştirilmesi yoluyla kırsal alanların çevresel ve sosyal dayanıklılığı güçlendirilecek.

Bu süreçte yöre halkının mevcut kullanım ve yararlanma hakları ile ihtiyaçları gözetilerek karbon yutak ormanlarının bulunduğu yöreye ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan değer katması uygulamanın temel hedeflerinden biri olacak. Karbon yutak ormanlarını, ülkemizin iklim değişikliğiyle mücadelesinde ormanların sahip olduğu önemli potansiyeli daha etkin değerlendirmemize imkân sağlayacak yeni bir ormancılık yaklaşımı olarak görüyoruz.

Bizim için başarı, yalnızca ne kadar karbon tuttuğumuzla ölçülmeyecektir. Ormanın devamlılığı, ekolojik uyumu, biyolojik çeşitliliğe katkısı, toprak ve su kaynaklarının korunması, iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı ve bulunduğu yöreye sağladığı ekonomik ve sosyal katkılar da birlikte değerlendirilecektir.