Yayıncılıkla ilgili faaliyetler Cumhuriyetin ilk yıllarından ve Bakanlığımızın kuruluşundan itibaren Neşriyat Müdürlüğü, Neşriyat ve Tanıtma Müdürlüğü, Neşriyat ve Haberleşme Müdürlüğü, Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Yayın Dairesi Başkanlığı, Eğitim Yayım ve Yayınlar Dairesi Başkanlığı gibi isimlerle faaliyet gösterir, nihayetinde Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı olarak hizmetine devam etmektedir.
Ziraat sektörü, Millî Mücadele’nin finansmanı açısından da büyük önem taşıdığından, Büyük Millet Meclisinin kabul ettiği 3 Mayıs 1920’de kurulan İcra Vekilleri Heyeti bünyesinde İktisat Vekâleti meydana getirilir ve bu vekâlete bağlı olarak Ziraat, Orman ve Baytar Umum Müdürlükleri kurulur.
5 Mart 1924 tarihli ve 432 sayılı “Ziraat ve Ticaret vekâletleri teşkili hakkında kanun” ile İktisat Vekâleti kaldırılarak yerine Ziraat ve Ticaret Vekâletleri kurulur ve bu değişiklikle; İktisat Vekâleti içerisinde bulunan Ziraat, Orman ve Baytar Umum Müdürlükleri de Ziraat Vekâletine bağlanır. Akabinde Ziraat Vekâleti teşkilatı bünyesinde bir Neşriyat Müdürlüğü kurulur. Kuruluşla ilgili elimizde herhangi bir belge olmamasına rağmen; Ziraat Vekâleti Mecmuası’nın (1924) ve yine Ziraat Vekâleti Mütehassıs Raporlarının (1927- ki bu kaynak aynı zamanda Ziraat Vekâletinin o günkü teşkilat yapısı ve görevleri hakkında oldukça önemli bilgiler içermektedir.) künyesinde yayıncı olarak “Ziraat Vekâleti Neşriyat Müdüriyeti” ibaresi bulunmasından hareketle Bakanlığın kurulması ile birlikte Neşriyat Müdürlüğünün de kurulduğu anlaşılmaktadır. Bir mezat sitesinde rast gelinen kartvizitte “İlhami Mazhar - Ziraat Vekâleti Neşriyat-ı Ziraiye Şubesi Müdürü” ibaresi yer almaktadır. Daha sonraları Birleşmiş Milletler misyon şefi olarak uzunca bir süre dünyanın çeşitli ülkelerinde görev yapmış olan İlhami Mazhar (Soyadı Kanunu’ndan sonra Masar soyadını almıştır.) ilk Neşriyat-ı Ziraiye müdürüdür. Hayat ve hatıratını anlattığı Bir Ömür Boyunca adlı eserde yer verdiği şu ibareler bu yazdıklarımızı doğrulamaktadır: “Ziraat vekâletinde şube müdürü bulunduğum 1924 senesinde 3-4 bin Ford traktörü ithal ve traktörleri satın alanlara, ucuz benzin temin ettik.”
1928’de tekrar Ziraat ve Ticaret Vekâletleri kaldırılarak bu vekâletlerin hizmetlerini yapmak üzere İktisat Vekâleti kurulmuştur. 30.06.1929 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Devlet memurları maaşatının tevhit ve teadülüne dair kanun (Kanun No: 1452)” Neşriyat Müdürlüğü bünyesinde 50 lira maaş ile bir müdür, 35 lira maaşla bir mümeyyiz, bir tetkik memuru ve bir kâtip bulunduğu bilinmektedir. Ziraat Umum Müdürlüğü o vakitle İktisat Vekâletine bağlıdır, müdürlüğün adı da İstatistik ve Neşriyat Müdürlüğüdür.
29 Aralık 1931 tarihli ve 1910 sayılı “Ziraat vekâleti teşkiline dair kanun” ile ziraat işleri İktisat Vekâletinden ayrılarak bu konuyla ilgilenmek üzere yeniden bir Ziraat Vekâleti meydana getirilmiştir. Daha öncesinde İktisat Vekâleti bünyesinde faaliyet göstermekte olan İstatistik ve Neşriyat Müdürlüğü, Ziraat Vekâleti bünyesinde de kurulmuştur.
İktisat Vekâleti İstatistik ve Neşriyat Müdürü iken Ziraat Vekâleti Neşriyat Müdürü olarak görevlendirilen Cevat Rüştü, vefat ettiği 19 Mart 1936’ya kadar göreve devam etmiştir. Bir mezat web sitesinde rast gelinen belgede 1934 yılına ait kitap gönderme varakasında İktisat Vekâletine ait antetli kağıdın Ziraat Vekâleti olarak daktilo ile düzeltildiği görülmektedir. Evrak, Neşriyat Müdürü olarak Cevat Rüştü Bey’in imzasını taşımaktadır.
4 Haziran 1937’de kabul edilen 3203 sayılı “Ziraat Vekâleti Vazife ve Teşkilat Kanunu” ile Bakanlığın Merkez ve taşra teşkilatının görev ve yetkileri ilk kez ayrıntılı olarak belirlenmiş, Neşriyat Müdürlüğüne şu görevler tevdi edilmiştir:
“Bir müdürün idaresi altında meslekî mecmualar, haritalar, bültenler, broşürler, kitablar tab’ı ve neşredilmiş faydalı eserleri tedarik, tercüme, filim ihzarı, istihbarat, propaganda ve bu maksadlara müteferri hizmetleri ifa eder.”
Zat işleri (personel) müdürüyle beraber en yüksek maaşlı müdürlüklerden biri olarak belirlenmiş; bir müdür, bir şef, bir memur ve bir kâtipten müteşekkil Neşriyat Müdürlüğü kurulmuştur.
O güne kadar Ziraat Vekâleti olarak kullanılmakta olan Bakanlığın adı 1946-1952 arasında “Tarım Bakanlığı” olarak kayıtlara geçer, akabinde 1960’a kadar yine “Ziraat Vekâleti” olarak kullanılmaya devam edilir. Bazen “Tarım Vekâleti” şeklinde isimlendirildiği de görülür (Bkz. BCA: 04.08.1953 - 80 - 508 - 11 / E12). 27 Mayıs Darbesi’nin ardından kurulan Millî Birlik Komitesi ve Cemal Gürsel hükümetinde Ziraat Vekili olarak temsil edilen Bakanlık, 27 Ağustos 1960 tarihli yeni kabinede Tarım Bakanı olarak adlandırılır. 1980’li yıllara kadar ismi değişikliğe uğrasa da Bakanlık “Ziraat Vekâleti Vazife ve Teşkilat Kanunu” ile yönetilmeye devam eder.
Neşriyat Müdürlüğü, 1958 tarihli “Ziraat Vekâleti teşkilat rehberi” adlı eserde doğrudan müsteşar muavinine bağlı müdürlük olarak gösterilmektedir. Bakanlık kütüphanesinde 1952-1959 yılları arasında “Neşriyat ve Haberleşme Müdürlüğü”ne ait yayınlara rastlanmaktadır.
1955 yılında Mirza Gökgöl tarafından kaleme alınan ve Ziraat Vekâleti Neşriyat ve Haberleşme Müdürlüğü tarafından yayımlanan “Buğdayların Tasnif Anahtarı” adlı eserin yayın numarası 714, 1959’da yayımlanan “Ankara Ekolojik şartlarında Buğdayın Dane Olgunlaşmasında Husule Gelen Terkip ve Teknolojik Değişmeler” adlı eserin yayın numarası 731’dir.
KAYNAKÇA
Atatürk Ansiklopedisi, Ziraat Vekâletinin Kuruluşu, Teşkilat Yapısı ve Görevleri https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ziraat-vekaletinin-kurulusu-teskilat-yapisi-ve-gorevleri/
Bilir, M. (2019). Tarihe not düşmek, Türk Ziraat Haber Ocak 2019 YıI: 19 Sayı: 52.
Bülbül, Cemil. Ankara Ekolojik şartlarında Buğdayın Dane Olgunlaşmasında Husule Gelen Terkip ve Teknolojik Değişmeler. Ankara: Ziraat Vekâleti, Neşriyat ve Haberleşme Müdürlüğü, 1959.
Gökgöl, Mirza. Buğdayların Tasnif Anahtarı. İstanbul: Ziraat Vekâleti Neşriyat ve Haberleşme Müdürlüğü, 1955.
İbrahim İnci (2010). Atatürk’ün Direktif ve Tavsiyeleri Işığında Türk Tarımındaki Gelişmeler (1923-1938). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXVI(), 345-384.
Kazancıgil, Aykut. “Cevat Rüştü’yle İlgili Yeni Bilgiler”. Türklük Bilimi Araştırmaları, sy. 37, 2015.
Masar, İlhami. Bir ömür boyunca. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1974.
Ticaret ve Ziraat vekâletlerinin tevhidile İktisat vekâleti teşkili hakkında kanun https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc006/kanuntbmmc006/kanuntbmmc00601200.pdf
Ziraat Gazetesi (Yıl: 4, Sayı: 9-10-47, 1933), Ziraat Gazetesi (Cilt: 3, Sayı: 1-25).
Ziraat Vekâleti Mecmuası: 1. Yıl, 1. Sayı. Ankara: Ziraat Vekâleti Neşriyat Müdüriyeti, 1924.
Ziraat Vekâleti mütehassıs raporları: Ziraat kısmı. İstanbul: Ziraat Vekâleti, Neşriyat Müdüriyeti, 1927.
Ziraat Vekâleti Teşkilat Rehberi: (Vekâlet Merkez Teşkilâtı, Umum Müdürlükler Merkez ve Vilâyetler Teşkilâtı ve Müesseseler). Ankara: Ziraat Vekâleti, 1958.
30.06.1929 ve 14 Haziran 1937 tarihli Resmî Gazeteler