OCAK-ŞUBAT 2026 / COĞRAFİ İŞARETLERDEN HABER VAR
2025 kapanışı: AB tescilli değerlerimiz
Tüketiciler için ürünün kaynağını ve karakteristik özellikleri ile coğrafi alan arasındaki bağlantıyı gösteren ve garanti eden coğrafi işaretli ürünler köşemizde, 2025 yılının son aylarında AB tescili alan ürünlerden bazılarını tanıtalım istedik. Bunlar; Hatay Kaytaz Böreği, Antep Lahmacunu, İpsala Pirinci, Bursa Kestane Şekeri, Yenice Ihlamur Balı ve Maraş Çöreği.
HATAY KAYTAZ BÖREĞİ: ÇOK KÜLTÜRLÜ BİR MUTFAĞIN YANSIMASI
İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 23 Mart 2022 tarihinde “mahreç işareti” olarak ülkemizde tescil ettirilen Hatay Kaytaz Böreği, Hatay’ın tarih boyunca ev sahipliği yaptığı medeniyetlerin mutfak kültürünü yansıtan özgün bir üründür (Akdağ vd. 2015). Mayalı hamurdan yapılan, kıymalı iç harçla tamamlanan bu börek; el açması yufkası, helezonik şekli ve nar ekşisiyle zenginleşen lezzet profiliyle öne çıkar.
Geçmişte yalnızca bayramlar ve özel günlerde yapılan Hatay Kaytaz Böreği, günümüzde günlük üretime dâhil olmuş olsa da geleneksel yöntemlerini korur. Hatay’ın ticaret yolları üzerindeki konumu ve kültürel çeşitliliği, bu ürünün mutfaktaki yerini daha da anlamlı kılar.
ANTEP LAHMACUNU: ZIRHIN VE TAŞ FIRININ LEZZETİ
Gaziantep Ticaret Borsasının başvurusuyla 20 Kasım 2017 tarihinde ülkemizde “mahreç işareti” olarak tescil edilen Antep Lahmacunu/Gaziantep Lahmacunu, Gaziantep mutfağının simge ürünlerindendir ve üretiminde detaylara verilen önemle diğer lahmacun türlerinden ayrılır. 12-14 aylık erkek kuzu eti kullanılması, etin zırhla kıyılması ve taş fırında yüksek sıcaklıkta kısa sürede pişirilmesi, ürünün karakteristik özelliklerini belirler.
Lahmacun, Gaziantep’te yalnızca bir yiyecek değil sosyal hayatın, paylaşımın ve dayanışmanın bir parçasıdır. Evlerde hazırlanan iç harcın fırınlara gönderilmesi geleneği, kentsel mutfak kültürünün canlı bir örneğini oluşturur. Evliya Çelebi’nin Seyahatname adlı eserinde yer alan kayıtlar bu ürünün tarihsel derinliğini gözler önüne serer (Kılıç Şahin vd. 2018). Seyahatname’de “lahm-ı acinli börek” olarak adlandırılır.
İPSALA PİRİNCİ: MERİÇ’İN BEREKETİ
Keşan Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 2 Mayıs 2016 tarihinde ülkemizde “menşe adı” olarak tescil ettirilen İpsala pirinci, Trakya’nın en önemli tarımsal ürünlerinden biri. Meriç Nehri’nin beslediği İpsala Ovası’nda yetiştirilen çeltik, uzun yıllardır bölge ekonomisinin temel dayanaklarından olmuştur.
Meriç Irmağı ve kolları ile sulanan ve sık sık su baskınına uğrayan İpsala Ovası, 1960’larda Meriç Irmağı boyunca yapılan seddelerle ilin en büyük ve verimli tarım alanlarından biri durumuna getirilmiştir. İpsala Ovası’nda yetişen çeltiklerden elde edilen pirinçler iri tane yapısına sahip olup camsı ve mat görünüştedir. Pirinç 1000 tane ağırlığı 24 ile 32 gram arasındadır. Diğer yörelerde yetişen çeltik mahsullerinden elde edilen pirinçlere göre doğal olarak daha mat ve koyu görünüştedir. Piştiğinde pilavı farklı bir lezzet ve aromaya sahiptir.
BURSA KESTANE ŞEKERİ: SARAYDAN GÜNÜMÜZE UZANAN TAT
Bursa Ticaret ve Sanayi Odasının başvurusuyla 20 Ocak 2021 tarihinde “mahreç işareti” olarak ülkemizde tescil edilen Bursa kestane şekeri, Osmanlı saray mutfağından günümüze ulaşan köklü bir şekerleme geleneğinin temsilcisidir. XV. yüzyıldan itibaren helvahanelerde üretilen kestane şekerleri, özellikle Bursa’da ticari bir kimlik kazanmıştır (Yerasimos, 2005).
Üretim sürecinde kestanenin seçimi, soyulması, haşlanması ve şurupla pişirilmesi büyük ustalık gerektirir. Orta ve iri boy kestanelerin tercih edilmesi ve doğru şeker-su oranının sağlanması, ürün kalitesini belirleyen temel unsurlardır. Bursa’da 1900’lü yılların başından itibaren meşhur Şekerciler Çarşısı’nda üretilmeye başlanan kestane şekeri AB coğrafi işaret tescili alan tatlarımızdan biridir.
MARAŞ ÇÖREĞİ: RAMAZAN SOFRALARININ VAZGEÇİLMEZİ
Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 13 Haziran 2018 tarihinde “mahreç işareti” olarak ülkemizde tescil ettirilen Maraş çöreği, Kahramanmaraş mutfağının geleneksel unlu mamullerinden biridir. Taş fırında, meşe odunu ateşinde pişirilen bu çörek; ince yapısı, çörek otu aroması ve tok tutucu özelliğiyle bilinir.
Osmanlı Dönemi’nden bu yana üretilen Maraş çöreği, özellikle ramazan aylarında iftar sofralarının vazgeçilmezidir. Önceleri evlerde yapılan bu ürün, zamanla ticari üretime geçmiş ancak geleneksel yapım tekniğini korumayı başarmıştır.
YENİCE IHLAMUR BALI: FLORANIN ARMAĞANI
Yenice Kaymakamlığının başvurusuyla 14 Aralık 2022 tarihinde ülkemizde “menşe adı” olarak tescillenen Yenice ıhlamur balı, bölgenin zengin bitki örtüsü ve köklü arıcılık geleneğiyle şekillenen özel bir üründür. Kafkas ve Anadolu arı ırklarının kullanıldığı üretim sürecinde, balın doğal yapısının korunmasına büyük önem verilir.
Ihlamur ağaçlarının yoğun olduğu coğrafyada elde edilen bu bal, olgunlaşma ve dinlendirme süreçleri tamamlandıktan sonra hasat edilir. Ürünün aroması ve bileşimi, Yenice’nin doğal koşullarının doğrudan bir sonucudur. Bu yönüyle Yenice ıhlamur balı, doğa ile üretici arasındaki uyumun somut bir göstergesidir.
Kaynakça
Akdağ, G., Akgündüz, Y., Güler, O. ve Benli, S. (2015). “Bir Seyahat Motivasyon Aracı Olarak Gastronomi: Hatay’ı Ziyaret Eden Yerli Turistlerin Seyahat Motivasyonları, Yiyecek İçecek Deneyimleri ve Seyahat Memnuniyetleri Üzerine Bir Araştırma”. 1. Eurisia International Tourism Congress: Current Issues, Trends and Indicators (EITOC-2015), 28-30 Mayıs 2015, Konya/Türkiye, Vol. 3, ss:448-464, ISBN:978-605-9119-16-0 (2.Cilt)
Kılıç Şahin, S., İşlek, E. ve Bingöl, Z. (2018). Gaziantep Mutfak Kültüründe Yer Alan Klasik Lezzetlerden Örnekler. Türkbilim, Uluslararası Turizm ve Kültürel Miras Kongresi, Aralık Özel Sayısı.
Yerasimos, M. (2005). 500 Yıllık Osmanlı Mutfağı. İstanbul: Boyut Yayıncılık.
Hatay Kaytaz böreği,
Antep lahmacunu,
İpsala Pirinci,
Bursa kestane şekeri,
Yenice ıhlamur balı,
Maraş çöreği,
coğrafi işaret,
AB tescilli